Obama với nỗi ám ảnh của lịch sử

Tổng thống Obama có thể thoát khỏi "lời nguyền lịch sử"? (ảnh: internet) Các cuộc chiến tranh đã đem đến cho nước Mỹ cái được tổng thể và lớn nhất là một vị trí siêu cường duy nhất về mọi mặt: từ kinh tế đến quân sự...;Cũng khiến nước Mỹ mất đi không ít, trên hết là cảm giác nghi ngại của hồ hết các nước, từ đồng minh cho đến đối thủ. Tổng thống nào cũng phải lo đối phó với những làn sóng chống Mỹ, dù mạnh hay yếu cứ thế tiếp nối nhau chẳng biết đâu là điểm dừng. Tuy nhiên, có lẽ bị cám dỗ bởi những ích thu được từ những cuộc chiến tranh, thậm chí còn được một số người Mỹ coi là một trong những giải pháp hiệu quả nhất giúp nước Mỹ thoát ra khỏi những cơn khủng hoảng, nên hầu hết các Tổng thống Mỹ đã không ngần ngại trong quyết định phát động chiến tranh. Đến ngay cả Tổng thống Bill Clinton, người được coi là có lập trường "ôn hòa" tới mức "ủy mị" của đảng Dân chủ (đánh giá của Tổng thống kế nhiệm G. Bush), rút cục cũng "phải" tham dự vào cuộc chiến chống Iraq năm 1998 (chiến dịch "con cáo sa mạc") chi tiết tham khảo và cuộc chiến tranh Kosovo năm 1999. Bóng đen của cuộc khủng hoảng kinh tế 2008 càng khiến cho người ta tin rằng lời nguyền trên đây sẽ chóng vánh ứng nghiệm với vị Tổng thống thứ 44 của nước Mỹ Barack Obama. Tuy nhiên, trừ việc tham gia vào chiến dịch không kích Libya hồi năm 2012 nhưng với nhân cách tương trợ cho Anh và Pháp, và đây có lẽ là lần trước tiên từ sau năm 1945 nước Mỹ hài lòng vị trí thứ hai trong một chiến dịch quân sự, có quá nhiều chứng cứ cho thấy, chừng như Tổng thống Obama đang cố tìm cách thoát khỏi nỗi ám ảnh này của lịch sử nước Mỹ. Ngay khi vừa bước vào nhà Trắng, với tuyên bố "sẵn sàng chìa tay với thế giới Hồi giáo" (tuyên bố Cairo năm 2009) Tổng thống Obama đã cho thấy một sự thay đổi có tính bước ngoặt trong chính sách Trung Đông của mình. Từ sau cuộc cách mạng Hồi giáo tại Iran năm 1979, nhất là sau sự kiện khủng bố 11-9-2001 , quan hệ giữa Mỹ và thế giới Hồi giáo luôn trong tình trạng đối đầu. Các cuộc chiến tranh tại Afghanistan (năm 2001) và Iraq (năm 2003) do Tổng thống G. Bush tiến hành càng khiến cho khả năng hòa giải với thế giới Hồi giáo trở nên xa vời. Trái ngược hoàn toàn, Tổng thống Obama đã chọn lọc giải pháp hòa giải với thế giới Hồi giáo để thực hành đích chống khủng bố, và thực tế đã chứng minh tính đúng đắn của sự lựa chọn này. Trên cơ sở những thông tin của chính cộng đồng Hồi giáo, chỉ với một đội đặc nhiệm chính quyền Obama đã xoá sổ được trùm khủng bố Bin Laden, điều mà G. Bush đã tốn hơn 4.000 tỷ USD cộng với sinh mạng của hơn 5.000 lính Mỹ nhưng không đạt được. Tổng thống Obama cũng sẵn sàng ra lệnh di tản đội ngũ nhân viên của 22 sứ quán tại Bắc Phi – Trung Đông khi có thông báo về nguy cơ khủng bố, hành động bị phe Cộng hòa chỉ trích là hèn nhát. Dù biết nước Mỹ đã chi phí lớn thế nào để có thể bước chân vào Afghanistan và Iraq, nhưng Tổng thống Obama vẫn cương quyết giữ đúng lộ trình rút quân khỏi khu vực. Nhiều quan điểm click here cho rằng Chỉ thị của Tổng thống Obama cho Bộ Quốc phòng lên kế hoạch rút quờ quạng binh sỹ Mỹ khỏi Afghanistan (hôm 25-2-2014 ) vào cuối năm 2014 chỉ là chiêu bài “nắn gân” chính phủ Afghanistan sau khi Tổng thống Hamid Karzai chối từ ký hiệp nghị an ninh song phương. Tuy nhiên, nếu nỗi sợ “giao tranh” của Tổng thống Obama là có thật thì quyết định của ông Karzai có khi lại được chính quyền Obama nhìn là một thời cơ để có thể “rút lui trong danh dự” khỏi những cuộc đấu súng vô tận với lực lượng Taliban. Từ tháng 11-2010 (tuyên bố tại Honululu) đến nay, chính quyền Obama đã không ít lần khẳng định về chính sách “xoay trục châu Á”, trước hết là những cam kết “đồng cam cộng khổ” với các đồng minh như Nhật Bản hay Hàn Quốc. Nhưng cũng ngần ấy lần, chính quyền Obama nhấn mạnh đến lập trường trung lập trong các tranh chấp chủ quyền biển, đảo, mà những đồng minh này có liên quan. Đơn giản là bởi những tranh chấp này rất dễ dẫn đến một cuộc chiến tranh khó tiên liệu. Việc chính quyền Obama mau chóng ưng ý giải pháp hòa bình của Nga nhằm giải giáp kho khí giới hóa học của chính quyền Syria hồi tháng 8-2013, dù trước đấy đích thân Tổng thống Obama đã tuyên bố về khả năng mở một cuộc tấn công chớp nhoáng chính quyền Damas, có lẽ là bằng cớ thuyết phục nhất về sự “dị ứng” với chiến tranh của Tổng thống Obama. Đúng là trong hơn năm năm cầm quyền, ê kíp Obama đã giúp nước Mỹ thoát khỏi ít nhất là một cuộc chiến tranh, lánh né được nhiều tình huống “bên miệng hố chiến tranh”, nhưng cái giá phải trả cũng không hề nhỏ, thậm chí đang trở nên cái cớ để cho phía đảng Cộng hòa chỉ trích và kiếm điểm, ít ra là cho cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới. Cái thiệt trước nhất đối với chính quyền Obama là uy tín bị sụt giảm nghiêm trọng trong con mắt cử tri Mỹ. Theo kết quả dò xét của Fox News công bố ngày 5-3-2014, tỷ lệ ủng hộ ông Obama xuống thấp kỷ lục chỉ còn 38%; có tới 56% trong số 1000 người dân Mỹ được hỏi cho rằng ông Obama đã điều hành không hiệu quả nền kinh tế và 59% đánh giá Tổng thống đã thất bại trong việc cải thiện hình ảnh của nước Mỹ ở bên ngoài. Có lẽ người dân Mỹ đã quá quen cách cử xử với nhân cách của một siêu cường nên không thể bằng lòng giải quyết các vấn đề quốc tế theo kiểu “hiền lành” giờ của chính quyền Obama. Tiếp theo là uy tín của nước Mỹ cũng bởi vậy mà sụt giảm trong cộng đồng quốc tế. Giờ đây, những tuyên bố cứng rắn của Tổng thống Obama như kiểu những đe dọa “trừng phạt” Nga trong cuộc khủng hoảng tại Ucraina đã không còn khiến mấy nước sợ hãi như trước. Điều này cũng hoàn toàn hợp logic, bởi ngoài việc nước Mỹ đang phải đương đầu với quá nhiều khó khăn do khủng tham khảo hoảng kinh tế gây ra (Mỹ hiện là con nợ lớn nhất thế giới) thì những quyết định của chính quyền Obama lại góp phần khẳng định thêm sự hạn chế về nguồn lực, tiêu biểu là kế hoạch giảm biên chế và trang bị vũ khí, khí tài vừa được Bộ trưởng Quốc phòng Chuck Hagel ban bố hôm 24-2-2014 . Cố nhiên kế hoạch này còn phải đợi quốc hội phê chuẩn, nhưng việc chính quyền Obama quyết định sẽ cắt giảm số lượng binh sỹ xuống mức kỷ lục chỉ còn 440.000 – 450.000 người, tương đương với số lượng trước khi Mỹ dự Thế chiến II (năm 1940), rõ ràng khiến không chỉ nhiều người Mỹ mà sẽ không ít đồng minh của Mỹ đều lo ngại đến vai trò “lá chắn” của Mỹ. Sự thiếu tin cậy này kiên cố sẽ chóng vánh ảnh hưởng tới các liên minh chủ sự của Mỹ trên khắp thế giới. Và hẳn nhiên, các đối thủ của Mỹ cũng do vậy mà càng ngày càng trở nên nhiều hơn. Cho dù có vẻ, Tổng thống Obama đang cố tìm cách thoát khỏi nỗi ám ảnh chiến tranh, song ông chủ Nhà trắng vẫn còn hơn hai năm cầm quyền ở phía trước. Nghĩa là vẫn còn đủ thời kì cho lời nguyền lịch sử có thể trở thành hiện thực. TS ĐỖ SƠN HẢI